TEKNİK BİLGİ

TEKNİK BİLGİ

Doğalgaz

Fosil yakıtlar grubundan hidrokarbon esaslıdır, yer altında gözenekli kayaların boşluklarına sıkışmış olarak ya da petrol yataklarının üzerinde gaz halinde büyük hacimler şeklinde bulunur. Doğalgaz; %95 metan, az miktarda da etan, propan atom, bütan ve karbondioksitten oluşan renksiz, kokusuz ve havadan hafif bir gazdır. Doğalgaz kokusuz olduğundan kaçakların farkedilebilmesi için özel olarak kokulandırılır. Bu amaçla THT(tetra hidro teofen) ve / veya TBM(tersiyer bütil merkaptan)kullanılır. Karışımın içinde %95 ya da daha yüksek bulunan metan gazının özelliği kimyasal yapısı en basit ve karbon içeriği en düşük olan hidrokarbon gazı olmasıdır. Metan molekülü 1 karbon 4 hidrojen atomundan oluşur. Kimyasal yapısının basit olması nedeniyle yanma işlemi kolaydır ve tam yanma gerçekleşir. Dolaysıyla; duman, is, kurum ve kül oluşturmaz. Yanması en kolay ayarlanabilen ve yanma verimliliği en yüksek olan yakıttır. Bu özelliği kullanım kolaylığı ve ekonomi sağlar. Karbon içeriğinin düşük olması nedeniyle atmosferde sera etkisi oluşturan ve insan sağlığı bakımından zehirleyici olan karbondioksit gazı emisyonu, katı yakıtlara göre 1/3 ve sıvı yakıtlara göre ½ oranındadır.

Doğalgaz çevre dostudur. Çevreye zararsız, havayı kirletmeyen, doğaya zarar vermeyen çevreci bir enerji kaynağıdır. Yandığı zaman çevreye zararlı olan kül, yanmamış hidrokarbonlar, kükürt oksitleri gibi atık maddeler meydana getirmemektedir. Zararlı karbonmonoksit ve azotoksit emisyonları diğer yakıt türlerine göre daha düşüktür.

Yanma ürünü gazlar ortama yayılırsa diğer yakıtlarda olduğu gibi içerisinde CO2(korbondioksit), CO(karbonmonoksit) nedeniyle zehirleme yapabilir.

Doğalgazda yanma sonucu meydana gelen CO2(korbondioksit), SO2(kükürtdioksit), NOx(Azotoksit) gazları ve su buharı atık gaz ile birlikte baca yoluyla atmosfere iletilirler. Baca sistemi dizaynı ve baca hesaplamaları doğru yapılmamışsa baca gazı ve su buharının yoğuşması ile difüzyon meydana gelmektedir. Doğalgazın içerisinde bulunan hidrojenin; 1 m³'ünün yanması ile 1,5 kg su buharı açığa çıkmaktadır. Baca sistemi içerisindeki yoğuşmayı engellemek için, baca gazı sıcaklığının yoğuşma sıcaklığı altına düşmesi önlenmelidir. Baca ısı izolesi için, gerekli hesaplamalar yapılarak uygun izolasyon kalınlığı belirlenmelidir. Baca ısıl hesapları yapılarak, ısı iletim dirençleri beyan edilmelidir. Baca kesit hesaplamasında önem arz eden detayların, baca hesabında uzman kişiler tarafından belirlenerek, baca hesaplamalarının yapılması, sistem verimliliği açısından çok önemlidir. Unutulmamalıdır ki, ısı üretici imalatçısı tarafından beyan edilen ısıl verim, size ancak doğru hesaplanmış, tasarlanmış ve uygulanmış bir baca sistemi ile sağlanacaktır.


Diğer Yakıtlar

Kömür, katı yakıt, Fuel-oil, motorin, LNG, LPG gibi yakıtların ısı üretici cihazlarda kullanılması halinde, yanma sonucu oluşan kükürt, su buharı ve asit bileşenlerinin yıkıcı özelliklerinden, bacayı korumak için baca malzemesi olarak mutlaka standardlara uygun paslanmaz çelik AISI 316L(1.4404) kullanılmalıdır. Yukarıda belirttiğimiz nedenlerden dolayı, burada adı geçen yakıtların ısı üreticilerde kullanılması durumunda, baca malzemesi ve bacalar üzerindeki olumsuz etkilerinden ötürü, mutlaka belirtilen uyarılar dikkate alınmalıdır. Özellikle ülkemizde bu yakıtların kullanıldığı sistemler, maalesef kagir bacalar ve uygun olmayan çelik malzemeden yapılmaktadır(mevcut kagir bacalar halen bu tarz sistemlerde kullanılmaktadır). Belirtilen yakıtların atık gazları ise doğalgazdan farklı olarak, insanlar ve çevre üzerinde olumsuz etkilere sahiptir.

Doğalgaz, LPG, Katı yakıt, Fuel-Oil ve Motorin yakıtların kullanıldığı baca sistemlerinde gaz bileşenleri, su buharı, kükürt ve partikül(kurum ve is) oluşmasından ötürü baca ve duman kanallarında oluşabilecek örnek hasarlar;

  • Kâgir bacalarda aşınma, aşırı kurum birikimi ve baca çökmeleri,
  • Uygun olmayan malzeme ile baca yapılması halinde korozif etkiler ile delinme, aşınma ve baca kopma-çökmeleri.
  • İs ve kurum birikmeleri.
  • Baca yangınlarını oluşması.
  • Delinme, çatlak, çökme ve kopmalar neticesi gaz sızıntıları ile zehirlenme ve ölümlere yol açması.

Bu gibi ve benzer nedenler ile atık gazların çevreye ve insana zararını önlemek ve minimuma indirmek için; YILDA EN AZ İKİ DEFA YETKİLİ KURUM, KURULUŞ VE FİRMALARCA BACA KONTROL EDİLMELİ VE TEMİZLENMELİDİR.

NOT: Bacanın iç yüzeyini kaplayan kurum saf karbondur ve son derece yanıcıdır. Kurum; kuru yağsız ve hidrojeni az olan yakıtlarda toz halinde, nemli yakıtlarda tabaka halinde, yağlı yakıtlarda zift halinde oluşur. Kurum yanma sıcaklığına ve yeterli oksijene ulaştığı anda baca yangını başlar, bunun içindir ki yukarıda belirtilen uyarılara özellikle dikkat edilmelidir.


Baca nedir?

Isı sistemlerinde katı, sıvı ve gaz yakıtların yanması sonucu açığa çıkan zararlı gazların ortamdan uzaklaştırılması, emniyetli bir şekilde atmosfere iletilmesi için gerekli sistem elemanının adına BACA denir.

Baca, bu görevi yerine getirirken de aynı zamanda yanmanın sağlanabilmesi için gerekli çekişi de oluşturur. Ayrıca baca gazı içerisinde bulunan zehirli bileşenlerin insanlara ve çevreye olan etkisini azaltabilmek için baca gazının, mevcut yapıları geçecek şekilde atmosfere bırakılması gerekmektedir.

Bacalar, doğal çekişli ve cebri çekişli olmak üzere ikiye ayrılırlar. Doğal çekişli bacalar; hesaplamalar neticesinde bulunan vakum etkisi ile çalışan sistemlerdir(negatif basınçla çalışan sistemlerdir). Cebri çekişli bacalar, baca içerisinde harici bir fan veya ısı üretici içerisine akuple bir fan ile baca içerisinde pozitif basınç elde edilerek çalışan sistemlerdir. Doğal çekişli bacalara örnek olarak, alçak basınçlı üflemeli brülörlü kazanlar, yüksek basınçlı üflemeli brülörlü kazanlar, kömürlü kazanlar, atmosferik brülörlü kazanlardır. Cebri çekişli bacalara örnek olarak, duvar tipi yoğuşmalı kazanlar, yer tipi yoğuşmalı kazanlar(kendinden yoğuşmalı kazanlar), hermetik kombiler.

Her iki basınç tipindeki baca sisteminde de katı, sıvı ve gaz yakıtta yanma sonucu açığa çıkan atık gaz ve bileşenlerinin bacaya olumsuz etkisi kaçınılmazdır. Baca malzemesinin açığa çıkan kimyasal bileşenlerden zarar görmemesi ve yoğuşma suyunun yıkıcı özelliklerinden etkilenmemesi için standardlara uygun paslanmaz çelik malzemeden AISI 316L (1.4404) yapılması gerekmektedir.

Teknolojik gelişmelerle birlikte ortaya çıkan verimliliği yüzde yüzlerin üzerinde olan, alt-üst ısıl değerden faydanalılarak çalışan, ısı sistemlerinde çok daha fazla yoğuşma meydana gelmektedir. Yukarıda belirttiğimiz nedenler göz önüne alındığında bu tarz sistemlerde de mutlaka baca malzemesi olarak standardlara uygun paslanmaz çelik kullanılmalıdır. Yoğuşmalaı ve pozitif basınçlı baca sistemlerinde; modül birleşimleri contalı ve modül kelepçesi ile montajlanmalıdır. Modül birleşimlerinde kullanılan baca contaları standartlara uygun olmalıdır.

Standardlara uygun baca sistemlerinin, ilk yatırım maliyetinin çok pahalı görülmesi ve gereksiz algılanması nedenleriyle maalesef uzun yıllardır ülkemizde yanlış ve standardların dışında yapılan uygulamalar ile bir çok insanımız zarar görmüş ve bir çoğu bedelini hayatı ile ödemiştir. Hiçbir mazeret insan hayatının riske atılmasını haklı gösteremez, BACA ısı sistemlerinin vazgeçilmez bir parçası ve olmazsa olmazlarındandır.

  • Isı sisteminin verimi istenilen düzeyde mi?
  • Yanma iyi olmuyor mu?
  • Baca çekişi yetersiz mi?
  • Baca içerisinde kurum mu var?
  • Baca duvarında ıslaklıklar mı oluştu?
  • Baca duvarında deformeler mi oluştu?
  • Bacanız mı çöktü?

Tüm bu sorunlarınız cevabını almak, sadece siz bilinçli tüketicilerin elinde.


Gaz Motor - Kojenerasyon

Kojenerasyon teknolojisi kısaca, enerjinin hem elektrik hem de ısı formlarında aynı sistemden beraberce üretilmesidir. Bu birliktelik, iki enerji formunun da tek tek kendi başlarına ayrı yerlerde üretilmesinden daha ekonomik sonuçlar oluşturmaktadır. Basit çevrimde çalışan, yani sadece elektrik üreten bir gaz motoru kullandığı enerjinin %40 kadarını elektriğe çevirebilir. Bu sistemin kojenerasyon şeklinde kullanılması halinde sistemden dışarıya atılacak olan ısı enerjisinin büyük bir bölümü de kullanılabilir enerjiye dönüştürülerek toplam enerji girişinin % 70-90 arasında değerlendirilmesi sağlanabilir. Bu tekniğe "birleşik ısı-güç sistemleri" ya da kısaca "kojenerasyon" diyoruz. Yakıt olarak doğalgaz, biyogaz, çöp gazı, kömür gazı, sentez gazı ve atık su arıtma gazları kullanılabilmektedir.


Trijenerasyon

Birleştirilmiş soğutma, ısıtma ve enerji sistemleri demektir. Aslında kojenerasyon sistemlerin bir türevidir. Kojenerasyon sistemlere soğutma eklenerek trijenerasyon sistemler elde edilir.